Đẩy mạnh công tác xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và phòng, chống bạo lực học đường

03/10/2018 In bài viết

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang phối hợp với các cơ quan đơn vị liên quan, các tổ chức quốc tế thực hiện nhiều báo cáo đánh giá, báo cáo nghiên cứu và tiến hành khảo sát thực tế, tổ chức các hội thảo chuyên đề, hội thảo tham vấn tại nhiều địa phương trong cả nước từ năm 2016 đến nay để hoàn thiện Dự thảo Thông tư hướng dẫn công tác xã hội trong trường học.

Tại nhiều báo cáo nghiên cứu của các cơ quan, tổ chức quốc tế, các học giả trong và ngoài nước đã chỉ ra rằng trường học là nơi trẻ em dành khá nhiều thời gian hàng ngày và cũng là môi trường có ảnh hưởng nhiều đến việc thực hiện các quyền và khả năng phát triển của các em. Tuy nhiên, trẻ em trong các trường học hiện nay đã và đang phải đối mặt với nhiều vấn đề phức tạp, đa dạng, ảnh hưởng lớn tới quyền của các em như bạo lực, xâm hại, bắt nạt, nghiện games, nghiện ma túy, sức khỏe tâm thần, bỏ học, khuyết tật, nghèo đói, thiếu kỹ năng sống, giá trị sống, ly hôn ở cha mẹ, v.v. Do tính chất đan xen, đa dạng, nhiều chiều và phức tạp của các vấn đề này mà đa phần các học giả, các cơ quan và các bên liên quan đều nhất trí cho rằng: Các vấn đề của học sinh cần phải có sự hỗ trợ, can thiệp đồng bộ của nhiều hơn nữa các hoạt động, dịch vụ khác nhau mà năng lực giáo viên và khả năng hiện tại của nhiều trường học chưa thể đáp ứng được.

Ở nhiều nước trên thế giới, học sinh trong các trường học đã nhận được nhiều sự hỗ trợ đa dạng. Bên cạnh giáo viên và cán bộ quản lý nhà trường, học sinh có thể tìm kiếm sự hỗ trợ, giúp đỡ của nhiều cán bộ khác nhau, trong đó đặc biệt quan trọng là Nhân viên Công tác xã hội hoặc/và Cán bộ hỗ trợ công tác học sinh. Các mô hình dịch vụ Công tác xã hội (CTXH) trong trường học cũng đã phát triển hàng trăm năm trên thế giới và hiện tại có mặt ở ít nhất 55 nước, trong đó có nhiều quốc gia ở châu Á như Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Hồng Kông, v.v. (Báo cáo của mạng lưới CTXH học đường thế giới, 2016). Tại một số nước trên thế giới, mục đích của công tác xã hội trường học là tập trung cải thiện môi trường học đường và phát triển mối quan hệ giữa gia đình -nhà trường - xã hội. Nhân viên công tác xã hội trường học đảm nhiệm các công việc với trẻ khuyết tật, học sinh vô gia cư và giữ vai trò là chuyên gia phòng ngừa đối với các vấn nạn học đường.

Tại Việt Nam thực hiện các văn bản chỉ đạo của các cấp, các ngành, thời gian quan các nhà trường đã và đang triển khai rất nhiều nhiệm vụ, nhiều công việc liên quan đến công tác phối hợp nhà trường, gia đình, xã hội. Công tác phát hiện, tư vấn, hỗ trợ đối với các học sinh như: Công tác tư vấn học đường, tư vấn tâm lý học đường, tư vấn hướng nghiệp; Công tác trợ giúp học sinh có hoàn cảnh khó khăn, yếu thế trong trường học; Công tác phòng chống bạo lực, tệ nạn xã hội và phổ biến kiến thức pháp luật. Mặc dù, trong trường học, đã có nhiều hoạt động tư vấn, hỗ trợ, trợ giúp học sinh, tuy nhiên các hoạt động tư vấn, trợ giúp vẫn chưa thực sự đáp ứng được nhu cầu của học sinh từ quy trình hỗ trợ đến hình thức dịch vụ, mức độ chuyên nghiệp và sự dễ dàng trong tiếp cận. Mặt khác, thời gian qua việc tư vấn, hỗ trợ giải quyết các vấn đề của học sinh cơ bản ngành giáo dục vẫn đóng vai trò chủ đạo mà chưa có sự tích cực tham gia của các cơ quan đơn vị liên quan, chưa có sự vào cuộc mạnh mẽ của các tổ chức cung cấp dịch vụ hỗ trợ ngoài xã hội, của chính quyền địa phương và sự hỗ trợ từ gia đình học sinh.

Có thể nhận thấy vấn đề bạo lực, bắt nạt, trầm cảm, khủng hoảng, tâm lý bất ổn, học sinh bỏ học là hệ lụy của những ảnh hưởng tiêu cực từ nhiều phía tác động lên học sinh trong một khoảng thời gian dài. Ví dụ một học sinh nhút nhát, không có nhiều bạn bè trong lớp sẽ là đối tượng dễ bị bắt nạt, nếu không kịp thời phát hiện và có giải pháp hỗ trợ, trong một thời gian học sinh đó sẽ có những dấu hiệu tâm lý bất ổn và có thể nẩy sinh những vấn đề tiêu cực. Như vậy, có thể nhận thấy việc phát hiện các vấn đề của học sinh từ sớm là một nhiệm vụ quan trọng để tránh xẩy ra các hệ lụy tiêu cực đối với học sinh và để thực hiện nhiệm vụ này không quá khó, không mất nhiều nguồn lực mà chỉ cần sự vào cuộc mạnh mẽ của đội ngũ cán bộ lớp, giáo viên, nhân viên trong trường học.      

Với tinh thần đổi mới, sáng tạo Thông tư hướng dẫn công tác xã hội trong trường học không giao các nhà trường thực hiện nhiệm vụ mới mà chỉ hỗ trợ các nhà trường các giải pháp mới để nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong công tác tư vấn, hỗ trợ học sinh nhằm mục đích:

- Hỗ trợ học sinh nâng cao kiến thức và kỹ năng để tự giải quyết các khó khăn, căng thẳng, khủng hoảng và phát huy tiềm năng để thành công trong học tập và cuộc sống. Bảo vệ  học sinh trước nguy cơ bị xâm hại, bạo lực, tránh khỏi các tệ nạn xã hội, hạn chế học sinh bỏ học, vi phạm pháp luật.

- Hướng dẫn cha mẹ học sinh hoặc người chăm sóc thay thế tham gia cùng nhà trường trong việc giáo dục học sinh, tăng cường kỹ năng hiểu, chia sẻ, đồng hành cùng học sinh. Hỗ trợ cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên trong trường học nâng cao kiến thức, kỹ năng ứng xử phi bạo lực.

- Thúc đẩy sự quan tâm và huy động nguồn lực từ cộng đồng tham gia, phối hợp cùng nhà trường trong công tác giáo dục học sinh.

Một số giải pháp mới của Thông tư hướng dẫn cộng tác xã hội trong trường học cụ thể là:

- Quy trình triển khai công tác tư vấn hỗ trợ học sinh trong trường học được thực hiện bài bản từ khi phát hiện vấn đề đến lúc hoàn toàn giai quyết dứt điểm được các vấn đề: Phát hiện (các vấn đề cá nhân, nhóm học sinh, phát hiện các vấn đề tiêu cực của xã hội ảnh hưởng đến học sinh..) Xây dựng các chương trình phòng ngừa đối với nhóm học sinh, phòng ngừa các vấn đề tiêu cực của xã hội có tác động đến học sinh Xây dựng Kế hoạch can thiệp trợ giúp đối với học sinh tại trường, tại cộng đồng  Hỗ trợ học sinh sau can thiệp hòa nhập cộng đồng và phát triển nâng cao năng lực bản thâ, phát triển các chương trình, chính sách hỗ trợ học sinh hiệu quả tại nhà trường, cộng đồng.

- Các học sinh được can thiệp xử lý sẽ có sự theo dõi, giám sát đánh giá chặt chẽ theo các biểu mẫu.

- Giảm bớt các hoạt động tuyên tuyền, phòng ngừa không hiệu quả, tập trung các hoạt động phòng ngừa phù hợp với đặc điểm của trường, của địa phương và dựa trên nhu cầu của học sinh, nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục trong các trường học.

- Huy động sự tham gia của nhiều thành phần trong và ngoài trường học, nhiều cơ quan đoàn thể tại địa phương, các cơ sở đào tạo ngành công tác xã hội, các trung tâm cung cấp dịch vụ CTXH tham gia hỗ trợ học sinh.

Sau khi Thông tư hướng dẫn công tác xã hội trong trường học được ban hành, việc triển khai thực hiện Thông tư sẽ giúp các nhà trường có những giải pháp mới nhằm góp phần tạo nên một môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện không bạo lực.

Vụ GDCTHSSV